Amersfoort - Een Indische buurt op de Berg

Door Dick Rozing

In de Oost-Indische buurt in Amersfoort liggen vijftien geografisch Indische straatnamen. De oudste twee, de Java- en Sumatrastraat, dateren van 18 mei 1920. In juli 1919 ontwerpt gemeentearchitect Beltman voor de stad een Algemeen Uitbreidingsplan, dat enkele maanden later door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Amersfoort krijgt zijn kenmerkende indeling, doordat Beltman functies aan de wijken geeft. In feite krijgt iedere klasse zijn wijk toebedeeld: het Soesterkwartier voor de industrie, met de daarbij behorende arbeiders, het Bergkwartier voor de welgestelden. De Indische buurt maakt onderdeel uit van het Bergkwartier.

Heel vanzelfsprekend was de keuze voor de Java- en Sumatrastraat niet, want  de straatnamencommissie had twee Amersfoortse historische personen voorgesteld. Echter de uitbreiding in Bergkwartier-Zuid vergde veel meer straatnamen. De straatnamencommissie doet dan ook, zonder het nader toe te lichten, het voorstel ‘Archipelnamen’ te gaan gebruiken. In 1920 wordt het Borneoplein aangelegd. De uitbreiding gaat zeer gestaag. In 1926 worden weer vier straatnamen toegevoegd, Celebes-, Banka-, Billiton- en Timorstraat. De chef ‘plaatsnamen’ binnen de gemeente Amersfoort had Batavia, Bandoeng en Medan als straatnaam voorgesteld, maar dat heeft het niet gehaald. Hetzelfde fenomeen doet zich in 1932 voor, wanneer diezelfde chef voor de uitbreiding ten zuiden van de Bankastraat de twee kleinste straten, Ternate- en Tidorestraat wenst te noemen en de grotere straten, Flores- en Soembastraat. Tidore wordt uiteindelijk Lombok en Flores wordt Madoerastraat. Na de WO II, als de woningbouw van start gaat, komen er drie kleine straten bij, namelijk Ambon-, Boeroe- en Ceramstraat. Kleine straten betekent kleine eilanden.

Hoewel de Pieter Bothstraat niet in de Indische buurt ligt, maar op slechts 400 meter, is deze straat wel het vermelden waard. Op 22 november 1900 stelde de straatnamencommissie aan B. en W. voor de Pieter Bothstraat in de villapark Monnikendam op te nemen. Pieter Both was in 1609 de eerste gouverneur-generaal in Oost-Indië en – jawel –  geboren in Amersfoort.

Meer recente geschiedenis heeft ook zijn sporen achter gelaten in de Indische buurt van Amersfoort. Inmiddels niet meer terug te zien, maar wel voor altijd terug te vinden in een persoonlijke herinnering. De heer Hans van den Heuvel, woont sinds 1939 in de Lombokstraat. Hij heeft als kind de WO II meegemaakt en een bom die in zijn straat was gevallen, bracht hem tot het volgende gedicht, door de ogen van een vierjarige:

kleuter geheugen

rijtjes huis met krappe kelder lombokstraat

april negentienvijfenveertig

Engelse bomkrater in de achtertuin

in de vóórtuin mangat met führergetrouwe Feldwebel

!! bomalarm !!

gezinsleden zoeken shelter in de kelder

pappie ontbreekt als directeur van de gaarkeuken

Feldwebel komt onze kelder doodsbang binnenvallen

met Stahlhelm en spuit, stinkend naar Zwiebel

ik, vierjarige kleuter, vraag mammie :

wat doet die rrrot-mof hier?

moederlijke hand blokkeert mijn openhartig mondje

Entschuldigung Feldmarchall , das Kind ist bischen krank

zu wenig Brot und Kartoffeln bekommen diese Winter.

De complete tekst over de Indische buurten in Amersfoort verschijnt in het boek Onze Indische Buurten. Volg hiervoor onze website en de Facebookpagina Indische buurten!

Oost-Indische buurt

View the embedded image gallery online at:
https://indischebuurten.nl/buurten/amersfoort#sigProIdc84566db02

West-Indische buurt

View the embedded image gallery online at:
https://indischebuurten.nl/buurten/amersfoort#sigProId0b7a3c479c